Narrator w Windows 11 pozwoli lepiej dopasować komunikaty. Microsoft na razie go testuje

Microsoft testuje w Windows 11 zmianę, która może ułatwić codzienną pracę z Narratorem. Użytkownik będzie mógł zdecydować, jakie informacje o elementach interfejsu mają być wypowiadane i w jakiej kolejności.

Nowość pojawiła się w kompilacjach 26100.7701 i 26200.7701 udostępnionych 27 stycznia 2026 roku uczestnikom programu Windows Insider w kanale Release Preview. Dotyczy więc Windows 11 24H2 i 25H2, ale na razie nie jest częścią stabilnego wydania systemu.

Nie każdy komunikat musi brzmieć tak samo

Narrator odczytuje różne elementy interfejsu: przyciski, pola wyboru, linki, suwaki czy pola tekstowe. Każdy z nich ma określone właściwości, między innymi nazwę, rolę i stan. Dziś Narrator zwykle wypowiada te informacje w ustalonej kolejności. Microsoft testuje możliwość zmiany tego układu.

W praktyce użytkownik będzie mógł wybrać, które właściwości chce słyszeć, a następnie ustawić je w kolejności odpowiadającej jego sposobowi pracy. W przewodniku Microsoftu podano prosty przykład: przycisk „Submit” może być odczytany najpierw jako nazwa, potem jako rola, ale można też pominąć informację, która nie jest potrzebna. Przy polu wyboru podobnie da się zdecydować, gdzie w komunikacie pojawi się stan „zaznaczone” albo „niezaznaczone”.

Ustawienia otwiera skrót Narrator + Alt + P. Można w nich podejrzeć, jak będzie brzmiał komunikat, a w razie potrzeby wrócić do ustawień domyślnych. Zmiany dotyczą danego typu kontrolki w używanej aplikacji. Na komputerach Copilot+ Microsoft udostępnia dodatkowo polecenia w języku naturalnym, ale sama personalizacja komunikatów nie jest opisana jako funkcja wyłącznie dla tych komputerów.

Co to może zmienić dla polskich użytkowników

Narrator obsługuje język polski — w dokumentacji Microsoftu wymieniono polskie głosy Adam i Paulina. Dlatego ta zapowiedź nie jest ciekawostką dotyczącą wyłącznie anglojęzycznych użytkowników.

Jeśli ktoś pracuje głównie w jednej aplikacji i dobrze zna jej układ, może ograniczyć informacje, które tylko przerywają czytanie. Ktoś uczący się nowego programu może z kolei zostawić więcej danych o roli i stanie kontrolek. Samo ustawienie kolejności nie naprawi jednak brakujących nazw ani innych problemów z dostępnością aplikacji. Narrator nie wypowie informacji, której program nie udostępnia.

Na razie to funkcja testowa

Release Preview jest kanałem testowym. Microsoft zaznacza, że funkcje z tego kanału są wdrażane stopniowo, a ich dostępność może zależeć od urządzenia. Jeżeli testy zakończą się pomyślnie, personalizacja komunikatów może później trafić do stabilnych wersji Windows 11, ale firma nie podaje jeszcze terminu i nie obiecuje takiego wdrożenia.

Osoba korzystająca ze stabilnego Windows 11 może więc jeszcze nie zobaczyć opisanych ustawień. Nie musi to oznaczać problemu z komputerem — funkcja jest dopiero sprawdzana i nie została udostępniona wszystkim użytkownikom.

To niewielka, ale sensowna zmiana kierunku: Narrator ma nie tylko mówić więcej, lecz także pozwolić użytkownikowi zdecydować, co jest naprawdę potrzebne. Jej rzeczywistą wartość będzie można ocenić dopiero po szerszym wdrożeniu.

Źródła

SCWEW: konferencja online o dostępnej szkole. Gdy „dostępna szkoła” oznacza też dostępne narzędzia, wsparcie i sensowną organizację

Data wydarzenia: 13 stycznia 2026 r.

Godzina: 10:00-13:00

Forma: online

Kontekst: konferencja regionalna w cyklu działań upowszechniających IV edycję konkursu grantowego SCWEW.

 

Wprowadzenie

13 stycznia 2026 r. odbyła się jedna z regionalnych konferencji online poświęconych roli Specjalistycznych Centrów Wspierających Edukację Włączającą w budowaniu dostępnej szkoły. Wydarzenie było częścią szerszego cyklu popularyzującego kolejną edycję konkursu grantowego dotyczącego SCWEW, prowadzonego przez Ośrodek Rozwoju Edukacji.

Już sam tytuł konferencji jest istotny: „Specjalistyczne Centra Wspierające Edukację Włączającą w procesie budowania dostępnej szkoły”. Nie chodzi tu więc o pojedyncze dostosowanie, jedną pomoc dydaktyczną czy jedną szkolną procedurę. W oficjalnym ujęciu SCWEW mają być częścią skoordynowanego systemu pomocy specjalistycznej, co sugeruje myślenie o dostępności jako o czymś wpisanym w organizację pracy szkoły i wsparcie dla nauczycieli.

 

O jakim wydarzeniu mowa

ORE opublikował harmonogram działań upowszechniających, z którego wynika, że dla Regionu II zaplanowano:

  • konferencję regionalną 13.01.2026 r.
  • spotkania informacyjno-konsultacyjne 14-16.01.2026 r.
  • konsultacje doradcze od 19.01 do 19.02.2026 r.

To ważne, bo pokazuje, że sama konferencja nie była oderwanym wydarzeniem „na pokaz”, tylko początkiem szerszego ciągu działań: najpierw konferencja, potem spotkania informacyjno-konsultacyjne, a później konsultacje o charakterze doradczym. Jak na polskie realia edukacyjne, to zaskakująco sensowna sekwencja zamiast klasycznego „odbyło się wydarzenie, dziękujemy za uwagę”.

 

Czym właściwie są SCWEW

Na stronach projektu ORE opisuje SCWEW jako element projektu „Budowa skoordynowanego systemu pomocy specjalistycznej opartej na Specjalistycznych Centrach Wspierających Edukację Włączającą”. W praktyce oznacza to tworzenie lokalnych centrów wspierających edukację włączającą przez określony czas. W III edycji konkursu grantowego centra te realizują działania przez 15 miesięcy, od stycznia 2026 do marca 2027 r.

W Regionie II, którego dotyczyła konferencja z 13 stycznia, utworzono 12 specjalistycznych centrów, m.in. w Bełchatowie, Gorzowie Wielkopolskim, Lesznie, Poznaniu, Rychwale czy Zduńskiej Woli. Sama skala pokazuje, że nie był to marginalny eksperyment, tylko większy model wsparcia rozpisany na sieć placówek.

 

Dlaczego temat „dostępnej szkoły” jest tu ważny

Najważniejsze w tym wydarzeniu jest to, że dostępna szkoła została pokazana nie jako slogan, ale jako proces budowania systemu wsparcia. Oficjalne materiały ORE mówią wprost o SCWEW jako o narzędziu wspierania edukacji włączającej, a konferencje regionalne miały upowszechniać ten model i zachęcać do udziału w konkursie grantowym.

W praktyce pojęcie „dostępnej szkoły” trudno dziś oddzielić od dostępnych narzędzi, materiałów, sposobów komunikacji i rozwiązań organizacyjnych. Same źródła ORE nie rozpisują tej konferencji jako wydarzenia stricte technologicznego, więc nie ma sensu dopisywać fikcji o cudownych platformach i aplikacjach. Ale już konstrukcja projektu SCWEW wskazuje, że chodzi o specjalistyczne wsparcie dla szkół, a to z natury obejmuje także dobór metod, zasobów i narzędzi potrzebnych do pracy z uczniami o zróżnicowanych potrzebach. To jest ostrożny wniosek z charakteru projektu, a nie cytat jeden do jednego.

Edukacja i narzędzia, czyli gdzie tu miejsce dla IT

Choć oficjalne komunikaty o samej konferencji nie podają szczegółowego programu sesji poświęconych konkretnym technologiom, to bardzo ważny jest inny trop. ORE opisał Zasobnik SCWEW jako „sieć współpracy i niezwykłą wirtualną przestrzeń do gromadzenia zasobów oraz wymiany dobrych praktyk liderów i ekspertów SCWEW”. To pokazuje, że w otoczeniu projektu istnieje już cyfrowa warstwa współpracy i wymiany materiałów.

Z punktu widzenia szkół i nauczycieli to ma znaczenie praktyczne. Dostępna szkoła nie kończy się na deklaracji ani nawet na samej architekturze budynku. Coraz częściej oznacza też:

  • dostęp do odpowiednich materiałów,
  • możliwość korzystania ze wspólnych zasobów,
  • wsparcie specjalistów,
  • oraz sprawny obieg wiedzy między placówkami.

A to już jest obszar, w którym edukacja naturalnie spotyka się z narzędziami cyfrowymi i organizacją informacji. Nie trzeba do tego wielkiej filozofii. Wystarczy zauważyć, że szkoła bez dostępnych zasobów i kanałów wsparcia pozostaje dostępna głównie w folderze promocyjnym. Wniosek o znaczeniu narzędzi cyfrowych opieram tu na opisie Zasobnika SCWEW i systemowego charakteru projektu.

 

Konferencja jako element większej strategii

ORE poinformował później, że w styczniu 2026 r. odbyły się cztery konferencje regionalne, które zainaugurowały cykl działań upowszechniających IV edycję konkursu grantowego. To ważne, bo pokazuje, że konferencja z 13 stycznia nie była wyjątkiem, tylko częścią szerszej strategii wdrażania i promowania modelu SCWEW.

W oficjalnych materiałach widać więc trzy poziomy działania:

po pierwsze, konferencje regionalne,

po drugie, spotkania informacyjno-konsultacyjne,

po trzecie, konsultacje doradcze.

Takie podejście ma sens także z perspektywy szkół, które potrzebują nie tylko inspiracji, ale też możliwości dopytania o szczegóły i późniejszego wsparcia. Właśnie tu model SCWEW wydaje się ciekawy: nie sprowadza całej zmiany do jednorazowego szkolenia, ale buduje coś bliższego sieci wsparcia.

 

Co z tego wynika dla szkół i specjalistów

Najuczciwiej można powiedzieć tak: konferencja SCWEW z 13 stycznia 2026 r. nie była po prostu webinarem o ogólnej inkluzji. Była elementem projektu, który ma tworzyć system skoordynowanego wsparcia specjalistycznego dla edukacji włączającej.

Dla szkół oznacza to kilka ważnych rzeczy. Po pierwsze, dostępność jest tu rozumiana szerzej niż tylko jako kwestia jednego ucznia czy jednej bariery. Po drugie, widać nacisk na współpracę między placówkami i ekspertami. Po trzecie, projekt ma także komponent cyfrowy i zasobowy, czego przykładem jest Zasobnik SCWEW.

To właśnie dlatego ten temat można czytać również przez pryzmat edukacji i IT. Nie dlatego, że sama konferencja była targami technologii, bo nie była. Tylko dlatego, że dostępna szkoła w praktyce potrzebuje dostępnych materiałów, zasobów, sieci współpracy i narzędzi wspierających specjalistów. A to już bardzo konkretny grunt pod rozmowę o cyfrowym wsparciu edukacji. Ten ostatni wniosek jest interpretacją opartą na oficjalnym opisie projektu i Zasobnika SCWEW.

 

Podsumowanie

Konferencja online SCWEW „Specjalistyczne Centra Wspierające Edukację Włączającą w procesie budowania dostępnej szkoły”, zorganizowana 13 stycznia 2026 r., była częścią większego cyklu działań ORE upowszechniających model SCWEW. Wydarzenie odbyło się online, dotyczyło Regionu II i otwierało dalsze działania informacyjne oraz doradcze.

Najważniejsze w tym wszystkim jest to, że „dostępna szkoła” nie została tu pokazana jako pusty slogan. W oficjalnych materiałach widać raczej próbę budowania systemu wsparcia opartego na specjalistycznych centrach, współpracy, konsultacjach i zasobach. A skoro w projekcie pojawia się także wirtualna przestrzeń wymiany materiałów i dobrych praktyk, to wątek edukacji spotyka się tu naturalnie z narzędziami i organizacją wiedzy. I bardzo dobrze, bo szkoła bez dostępnych narzędzi bywa dostępna głównie w prezentacji PowerPoint.

 

Źródła

  • ORE, „Harmonogram działań upowszechniających IV edycję konkursu grantowego dotyczącego Specjalistycznych Centrów Wspierających Edukację Włączającą”
  • ORE, „Konferencje regionalne: Specjalistyczne Centra Wspierające Edukację Włączającą w procesie budowania dostępnej szkoły”
  • ORE, „Zakończyliśmy konferencje w czterech regionach”
  • ORE, strona projektu „Budowa skoordynowanego systemu pomocy specjalistycznej opartej na Specjalistycznych Centrach Wspierających Edukację Włączającą”
      • ORE, „Ponad 90 uczestników pierwszego spotkania z cyklu Zasobowa Środa”

eBraille 1.0. Jak książka brajlowska dopasowuje się do monitora

eBraille 1.0 to format cyfrowych publikacji brajlowskich, na przykład książek, podręczników i instrukcji. Zapisuje treść już przepisaną na brajl oraz informacje o jej układzie, takie jak nagłówki i spis treści. Czytnik obsługujący format może dzięki temu wyświetlić ten sam akapit na monitorze 20- lub 40-komórkowym, dopasowując długość wiersza do urządzenia. Z okazji Światowego Dnia Braille’a przyglądamy się temu, co w praktyce daje taki zapis.

Co eBraille ma wspólnego z DAISY?

Prace zainicjowała organizacja American Printing House for the Blind (APH), a specyfikację opracowała międzynarodowa grupa robocza we współpracy z DAISY Consortium. Konsorcjum opublikowało wersję 1.0 w sierpniu 2025 roku i utrzymuje specyfikację. Do czytania potrzebne jest urządzenie lub oprogramowanie obsługujące eBraille. Plik może przygotować dowolny wydawca stosujący tę specyfikację.

Nazwa DAISY może się kojarzyć z książkami mówionymi i nawigacją po nagraniu. W eBraille podstawą jest gotowy zapis brajlowski przeznaczony do czytania dotykiem. Zasady polskiego brajla nadal określają, jakie punkty oznaczają daną literę lub znak. eBraille określa, jak zapisać te znaki w cyfrowej książce i wskazać, gdzie zaczyna się rozdział, lista czy tabela.

Jeden plik, różne szerokości wiersza

Plik BRF często zawiera wiersze i strony ułożone z myślą o określonej szerokości. Taki układ przydaje się przy druku brajlowskim. Na krótszym monitorze odczyt jednego przygotowanego wiersza może wymagać kilku przesunięć. W eBraille akapit może dopasować się do liczby komórek dostępnych w urządzeniu. Format pozwala też oznaczyć fragmenty, w których trzeba zachować konkretny układ.

Do zapisania struktury eBraille wykorzystuje technologie znane z EPUB 3, w tym XHTML i CSS. Nagłówek rozdziału można zapisać jako nagłówek, a spis treści jako zestaw odnośników. Jeśli czytnik obsługuje tę nawigację, uczeń może przejść od razu do rozdziału z zadaniem. W jednej publikacji można umieścić także grafikę dotykową, na przykład mapę, wraz z opisem do wykorzystania na urządzeniu, które nie potrafi jej przedstawić.

Od specyfikacji do czytania

W grudniowej aktualizacji DAISY podało, że obsługę eBraille dodano do narzędzia DAISY Pipeline, a pliki można sprawdzać pod kątem zgodności ze specyfikacją za pomocą eBraille Check. American Printing House for the Blind (APH) testowało wtedy konwerter z BRF do eBraille. Przy konwersji starszej książki nadal warto sprawdzić, czy wynik ma poprawne nagłówki, spis treści i zachowany układ fragmentów, które go wymagają.

DAISY wskazało wielowierszowy monitor Monarch jako urządzenie z obsługą eBraille. W przypadku monitorów jednowierszowych, takich jak Mantis, Chameleon i Brailliant, opisywało prace w toku lub dostępność obsługi w wersjach testowych. Możliwy jest także odczyt publikacji udostępnionej w przeglądarce z czytnikiem ekranu i podłączonym monitorem, choć DAISY oceniało tę drogę jako technicznie wymagającą. Przed pobraniem książki warto sprawdzić obsługę formatu w używanej wersji oprogramowania.

Grudniowy komunikat wymienia anglojęzyczną Treasure Island jako książkę do prób. Specyfikacja pozwala oznaczyć język i system brajlowski publikacji. Aby przeczytać książkę po polsku, potrzebne jest jednak wydanie przygotowane w polskim brajlu. Ustawienie języka w czytniku nie tłumaczy gotowej transkrypcji.

Źródła

Vojtux 43.0. Fedorę z czytnikiem Orca można wypróbować z pendrive’a

W grudniu czeski programista Vojtěch Polášek udostępnił gotowy obraz Vojtuxa 43.0, nieoficjalnej odmiany Fedory przygotowanej z myślą o osobach niewidomych. System można uruchomić z pendrive’a, żeby sprawdzić obsługę pulpitu przed instalacją. Jedna z najważniejszych zmian dotyczy początku pracy. Orca uruchamia się już na ekranie logowania i działa również po zalogowaniu.

Co zmienia Vojtux

Podstawą jest Fedora 43 z pulpitem MATE. Fedora dostarcza system i jego pakiety, MATE odpowiada za pulpit, menu aplikacji i okna, a Orca odczytuje dostępne elementy interfejsu. Vojtux łączy je z ustawieniami, które mają ograniczyć liczbę rzeczy potrzebnych do samodzielnego uruchomienia czytnika. Według dokumentacji projektu dźwięk na ekranie logowania ma pozostać włączony, a głośność jest ustawiana na 50 procent.

Jeśli Orca przestanie mówić już w środowisku graficznym, można spróbować uruchomić ją ponownie skrótem Alt+Super+O. Super to klawisz, który na wielu klawiaturach ma logo Windows. Projekt dodaje także LIOS, narzędzie do rozpoznawania tekstu z obrazu, oraz włącza obsługę dostępności w aplikacjach korzystających z Qt. To ostatnie ułatwia czytnikowi odczyt tam, gdzie sama aplikacja udostępnia potrzebne informacje o swoich kontrolkach.

Co sprawdzić przed instalacją

Vojtux 43.0 jest wczesnym wydaniem do wypróbowania. Gotowy obraz opisany przez projekt jest przygotowany po angielsku. Dostępność polskiej mowy i polskiego interfejsu warto sprawdzić osobno w uruchomionym systemie. Osobnym etapem pozostaje start komputera z USB, kiedy o wyborze nośnika decyduje menu startowe sprzętu, zanim zacznie działać Orca.

Po uruchomieniu z pendrive’a dobry pierwszy sprawdzian to otwarcie menu aplikacji, przejście do ustawień dźwięku i wczytanie strony w przeglądarce. Osoba korzystająca z monitora brajlowskiego może od razu sprawdzić swój model. Takie czynności pokazują, czy konkretne połączenie sprzętu, pulpitu i aplikacji nadaje się do codziennej pracy. Autor udostępnia obraz ISO i sumę SHA‑256, którą można wykorzystać do sprawdzenia pobranego pliku.

Po co osobna odmiana Fedory

W grudniowym wywiadzie dla Root.cz Polášek wyjaśnia, że chce wprowadzać możliwie mało własnych zmian, a trudniejsze problemy zgłaszać twórcom Fedory lub poszczególnych komponentów. Oddzielne pakiety z poprawkami mają ułatwić wykorzystanie ich również w innych odmianach systemu. Z czasem autor chciałby, żeby te usprawnienia były dostępne już w samej Fedorze.

Źródła

JSON bez liczenia nawiasów. Dostępny edytor od Nathan Tech

Plik ustawień zapisany w jednym długim wierszu bywa trudny do przejrzenia z czytnikiem ekranu. Gdy trzeba zmienić tylko jedną wartość, najwięcej czasu może zająć ustalenie, do której sekcji należy. JSON Editor od Nathan Tech pokazuje strukturę pliku jako drzewo. W tym widoku można przechodzić między sekcjami i zmieniać wartości także na głębszych poziomach pliku.

Co daje widok drzewa

JSON to tekstowy format wymiany danych opisany w specyfikacji RFC 8259. Można w nim spotkać ustawienia aplikacji, wyniki eksportu i odpowiedzi usług internetowych. Nazwy i wartości bywają pogrupowane na kilku poziomach. Na przykład ustawienia powiadomień mogą mieć własną sekcję z osobnymi opcjami dla dźwięku i poczty. W zwykłym edytorze granice sekcji wyznaczają nawiasy, przecinki i wcięcia. W widoku drzewa można wejść do właściwej gałęzi i sprawdzić tylko to, co do niej należy.

Załóżmy, że w pliku są dwie opcje o nazwie enabled. Jedna dotyczy powiadomień, druga kopii zapasowych. Zamiast szukać pierwszego lub drugiego wystąpienia nazwy w tekście, można rozwinąć gałąź powiadomień i tam odszukać odpowiednie pole. Przy czytaniu z syntezą mowy pozwala to ustalić kontekst bez śledzenia każdego znaku interpunkcyjnego.

Edycja i zapis

Według dokumentacji Nathan Tech edytor pozwala zmieniać wartości, zmieniać nazwy i usuwać elementy także na głębszych poziomach drzewa. Użytkownik może wybrać wielkość wcięć w podglądzie tekstowym i zapisywanym pliku. Jeśli chce później porównać dwie wersje konfiguracji w edytorze tekstowym, regularne wcięcia ułatwią ustalenie, gdzie kończy się dana sekcja.

Przed zmianą konfiguracji warto zachować kopię. Plik może nadal mieć poprawną składnię JSON, choć aplikacja odrzuci nieoczekiwaną nazwę pola albo niewłaściwy typ wartości. Przykładowo false to wartość logiczna, a "false" to tekst. Po zmianie dobrze sprawdzić, czy aplikacja wczytuje ustawienia i czy zmieniła się właściwa funkcja.

Prowadzący TyfloPrzegląd zwraca uwagę, że przy wczytywaniu większego pliku program może przez chwilę nie odpowiadać. W jego próbie plik się otworzył, a elementy drzewa można było przeglądać i edytować. Nathan Tech udostępnia dla Windows wersję instalacyjną i przenośną. Dokumentacja na stronie twórcy jest po angielsku. Dostępność polskiego interfejsu pozostaje niepotwierdzona.

Źródła

Dobrego 2026 roku od redakcji Niewidomego Programisty

Życzymy Wam dobrego 2026 roku. Niech znajdzie się w nim czas na odpoczynek, na ludzi, z którymi lubicie pracować, i na projekty, do których chce się wracać.

Pierwszy artykuł na Niewidomym Programiście, „Matematyka pachnąca czekoladą”, ukazał się 19 grudnia 2020 roku. W grudniu minęło pięć lat od tej publikacji. Wchodzimy więc już w szósty rok działalności portalu.

Dziękujemy, że zaglądacie, czytacie i dzielicie się swoimi doświadczeniami. W 2026 roku życzymy Wam narzędzi, które dają swobodę wyboru, i jak najmniej sytuacji, w których zwykła czynność wymaga szukania obejścia. A kiedy będziecie tworzyć coś własnego, oby znalazł się ktoś, kto pomoże sprawdzić, jak korzystają z tego inni.

Szczęśliwego Nowego Roku!