W3C przygotowuje aktualizację wytycznych dotyczących dostępności narzędzi autorskich, znanych jako ATAG. W tekście opublikowanym 10 listopada Shawn Lawton Henry, dyrektorka Web Accessibility Initiative (WAI), pokazała, co mogą zrobić twórcy edytorów, kreatorów stron i platform społecznościowych, by ułatwić publikowanie dostępnych treści. W listopadzie W3C przedstawiło też propozycję powołania grupy roboczej, która miałaby przygotować nową wersję wytycznych we współpracy z Accessibility Standards Canada.
Czy autor może samodzielnie opublikować tekst?
ATAG obejmuje dwie strony tej samej pracy. Część A dotyczy dostępności narzędzia dla osoby tworzącej treść. Część B dotyczy tego, jak narzędzie pomaga przygotować dostępny materiał dla odbiorców. Obie można ocenić podczas edycji jednej strony.
Wyobraźmy sobie, że redaktorka korzystająca z czytnika ekranu chce przenieść akapit nad zdjęcie. Jeśli edytor pozwala przesuwać bloki wyłącznie przez przeciąganie myszą, redaktorka potrzebuje pomocy przy tej operacji. Gdy edytor udostępnia polecenia klawiaturowe do zmiany kolejności i informuje czytnik ekranu o nowej pozycji bloku, można wykonać tę samą czynność samodzielnie. To przykład dostępności samego edytora.
Czytelnik opublikowanego tekstu ma inne zadanie. Może przeskakiwać między sekcjami za pomocą listy nagłówków w czytniku ekranu. Jeśli szablon oznacza śródtytuły wyłącznie większą, pogrubioną czcionką, czytnik nie otrzyma informacji, że są nagłówkami. Edytor może temu zapobiec, udostępniając od razu właściwe style nagłówków i zachowując ich znaczenie po publikacji.
Opis zdjęcia zależy od tego, po co je dodano
W3C wskazuje też, że narzędzie może prosić o tekst alternatywny podczas wstawiania zdjęcia i podpowiadać, jak go napisać. To ważne, bo przydatny opis zależy od kontekstu. Zdjęcie tego samego biurka w ogłoszeniu może wymagać informacji o stanie blatu, a w instrukcji montażu istotne będzie położenie mocowań. Edytor może zapamiętać wcześniejszy opis i podsunąć go przy ponownym użyciu zdjęcia, dając autorowi możliwość dostosowania tekstu.
Podobnie może działać podpowiedź wygenerowana przez AI. W ujęciu opisanym przez W3C to szkic do sprawdzenia podczas redagowania. W opublikowanej treści czytnik ekranu odczyta zatwierdzony tekst alternatywny, więc odbiorca nie będzie musiał samodzielnie uruchamiać rozpoznawania obrazu, aby dowiedzieć się, co autor chciał pokazać.
Na jakim etapie są prace W3C?
Propozycja dotyczy mandatu grupy roboczej. Aktualną rekomendacją W3C pozostaje ATAG 2.0 z 2015 roku. Odwołuje się ona do WCAG 2.0, a WAI zachęca dziś do korzystania z najnowszej wersji WCAG 2. Przygotowywana aktualizacja ma uwzględnić zmiany w wytycznych dla treści internetowych, współczesne narzędzia do publikowania i zastosowania AI. WAI udostępnia polskie omówienie podstaw ATAG. Listopadowy opis prac nad aktualizacją znajduje się w wersji angielskiej.
Freedom Scientific udostępniło 3 listopada JAWS 2027 w wersji 2027.2610.428. Czytnik ekranu rzadziej powtarza tekst w terminalu, pozwala czytać odpowiedzi ChatGPT i Claude podczas ich dopisywania oraz podaje mniej zbędnych informacji przy przeglądaniu partytury w MuseScore. Rozszerzony asystent Vispero Companion na razie jest testowany w Stanach Zjednoczonych.
W terminalu łatwiej wrócić do wyniku polecenia
Gdy w Windows Terminalu lub Wierszu polecenia pojawia się nowy tekst, JAWS rzadziej odczytuje ponownie wcześniejsze komunikaty. Przy uzupełnianiu polecenia klawiszem Tab czyta całe polecenie po przejściu do następnej propozycji. Przy uzupełnianiu ścieżki podaje dopisany fragment. Gdy użytkownik przechodzi strzałkami po historii poleceń, JAWS czyta każde z nich raz, bez poprzedzającego je wiersza zachęty.
Skrót Insert+Alt+W (lub Caps Lock+Alt+W w układzie laptopa) otwiera wirtualny widok okna. Można w nim przeczytać również tekst, który przewinął się poza ekran. Gdy kompilacja wypisze kilkadziesiąt komunikatów, ten widok pozwala wrócić do wcześniejszego błędu bez ponownego uruchamiania polecenia.
Czytanie odpowiedzi podczas ich dopisywania
W ChatGPT i Claude kursor wirtualny JAWS utrzymuje miejsce czytania, gdy aplikacja dopisuje tekst do odpowiedzi. Można czytać strzałkami albo przechodzić między nagłówkami klawiszami H i Shift+H. Freedom Scientific wymienia Chrome, Edge oraz aplikacje komputerowe ChatGPT i Claude. Ta poprawka dotyczy nawigacji w czacie i nie wymaga włączania funkcji Vispero Companion Actions.
W MuseScore JAWS podaje numer taktu przy jego zmianie
Podczas przechodzenia między nutami JAWS odczytuje bieżący element partytury. Numer taktu podaje dopiero po wejściu do kolejnego taktu. W Szybkich ustawieniach można wyłączyć odczytywanie pozycji w takcie, a także ustawić ogłaszanie oktawy lub głosu tylko wtedy, gdy się zmienią. Przy wejściu do panelu brajlowskiego JAWS przedstawia panel bez odczytywania całej jego zawartości.
Vispero Companion Actions i polska wersja JAWS
Nowy tryb asystenta łączy wyniki opisu obrazów i streszczenia stron w jednym oknie rozmowy. Pozwala też poprosić o zmianę obsługiwanych ustawień JAWS, na przykład o wyłączenie komunikatów o wielkich literach w Wordzie. Vispero udostępnia ten tryb uczestnikom programu Early Adopter w USA po zalogowaniu na konto. Firma nie podała terminu uruchomienia go w Polsce.
Freedom Scientific udostępnia instalator wydania 2027. W sekcji pobierania Altix najnowszą wymienioną wersją jest JAWS 2026.2606.132. Termin udostępnienia polskiej wersji JAWS 2027 pozostaje niepotwierdzony.
NV Access wydało NVDA 2026.3.1, aktualizację naprawiającą błąd w przełączaniu okien w Windows 10 i poprawiającą bezpieczeństwo Zdalnego dostępu. Przywrócono też wcześniejsze działanie brazylijskiego głosu portugalskiego w syntezatorze eSpeak NG.
Alt+Tab znów odczytuje wybór okna
W NVDA 2026.3 klasyczny przełącznik zadań w Windows 10 przestał informować o zmianie zaznaczonego okna. Można było przechodzić między pozycjami, ale czytnik nie mówił, na której się zatrzymał. Wersja 2026.3.1 przywraca ten odczyt. Gdy trzymasz Alt i naciskasz Tab, NVDA ponownie ogłasza kolejne okna w klasycznym przełączniku.
Poprawki w Zdalnym dostępie i eSpeak NG
Twórcy usunęli błąd, przez który klucz Zdalnego dostępu mógł zostać ujawniony. Naprawili także problem, który mógł doprowadzić do unieruchomienia czytnika podczas działania tej funkcji. Zaktualizowali również pakiet certifi, z którego oprogramowanie korzysta przy sprawdzaniu zaufania do certyfikatów.
Osobna poprawka dotyczy osób używających eSpeak NG do czytania po portugalsku w odmianie brazylijskiej. Aktualizacja przywraca wcześniejszy sposób działania tego głosu.
NV Access zaleca instalację poprawki wszystkim użytkownikom NVDA. Osoby, które mają już wersję 2026.3.1, mają te poprawki w swojej instalacji.
Scott Davert z AppleVis zaktualizował 9 listopada swój poradnik obsługi monitorów brajlowskich na iPhonie. Wydanie uwzględnia iOS 27.2 i wyjaśnia, jak korzystać z Dostępu brajlowskiego zarówno na monitorze z klawiaturą punktową, jak i na sprzęcie z klawiaturą QWERTY. Poradnik przyda się między innymi wtedy, gdy chce się otworzyć plik BRF lub zapisać notatkę bez sięgania po ekran dotykowy.
Jak otworzyć Dostęp brajlowski
Najpierw warto sprawdzić model monitora na liście urządzeń obsługiwanych przez VoiceOver. Gdy monitor jest już połączony z iPhonem, jednoczesne naciśnięcie punktów 7 i 8 na klawiaturze brajlowskiej otwiera menu Dostęp brajlowski. Z tego menu można otwierać aplikacje, przechodzić do wybranych elementów interfejsu, tworzyć notatki i czytać pliki BRF.
Jeśli monitor ma klawiaturę QWERTY i skrót nie jest przypisany, w ustawieniach VoiceOver można otworzyć sekcję Polecenia, odszukać polecenie przełączania Dostępu brajlowskiego i przypisać własną kombinację. Davert zwraca uwagę, że przy pisaniu notatki w tym trybie klawiatura QWERTY może służyć do wpisywania kombinacji punktów brajlowskich. Klawisze w środkowym rzędzie odpowiadają wtedy poszczególnym punktom.
Notatki i książki w BRF
Notatki brajlowskie zachowują kombinacje punktów tak, jak zostały wpisane. Można więc zanotować fragment w skrótach i wrócić do niego w tej samej postaci. Gdy tekst zostanie wklejony do zwykłego pola edycji, iPhone konwertuje go zgodnie z ustawieniami wejścia brajlowskiego. Ma to znaczenie, gdy z notatki ma powstać wiadomość czy dokument dla kogoś, kto czyta zwykły tekst.
Pliki BRF można otwierać bezpośrednio w Dostępie brajlowskim. Davert opisuje, jak skopiować plik do folderu plików BRF na iCloud, a później wyszukać w nim fragment lub ustawić zakładkę. Przy czytaniu dłuższej książki zakładka pozwala wrócić do konkretnego miejsca bez przewijania od początku.
Poradnik AppleVis jest po angielsku. Apple udostępnia po polsku listę obsługiwanych monitorów i opis najczęstszych poleceń VoiceOver. W ustawieniach brajla można dodać więcej niż jedną tabelę, a potem przełączać je pokrętłem VoiceOver, na przykład podczas pracy z tekstem polskim i angielskim.
EA, YouTube Playables, Nintendo of America, Riot Games, Ubisoft i Xbox zaczęły stosować wspólne oznaczenia dostępności gier. Entertainment Software Association (ESA) ogłosiła wdrożenie 2 listopada. W katalogach można dzięki temu szukać tej samej nazwy funkcji, na przykład „Narrated Menus”, zamiast za każdym razem rozszyfrowywać opis przygotowany przez innego wydawcę.
Gdzie szukać oznaczeń
Accessible Games Initiative opisuje 24 funkcje, od dużego tekstu i odczytu menu po zmianę przypisania przycisków oraz osobne suwaki głośności. Udział jest dobrowolny, więc wspólne oznaczenia mogą występować obok własnych etykiet sklepu. Gra bez oznaczenia wciąż może oferować daną funkcję.
W aplikacji EA i na EA.com szukaj oznaczeń na stronie konkretnej gry.
W YouTube Playables otwórz sekcję „Game Info” danej gry.
W amerykańskim katalogu Nintendo szukaj ich na stronie gry w sekcji „About this item”.
Xbox zbiera je w katalogu dostępności gier. Riot Games wskazuje oznaczone tytuły na stronie o dostępności, a Ubisoft pokazuje oznaczenia na stronach zakupu.
Według komunikatu ESA oznaczenia są dostępne po angielsku w wariancie amerykańskim. Język etykiety w katalogu i język syntezy mowy w grze to dwie odrębne informacje. Jeśli zależy Ci na polskiej narracji, sprawdź w opisie gry, jakie języki obsługuje sama funkcja odczytu.
Co obejmuje „Narrated Menus”
Etykieta dotyczy odczytu menu i powiadomień przez wbudowaną narrację lub czytnik ekranu platformy. Gracz może przechodzić od jednej kontrolki do następnej bez sterowania kursorem po ekranie. Gdy trafi na suwak, powinien usłyszeć jego nazwę, typ i wartość, na przykład „Głośność dialogów, suwak, 60 procent”. Przy przejściu na inny ekran narracja powinna poinformować, gdzie gracz się znalazł.
Dla twórców gier dobrym sprawdzianem jest wejście do ustawień z menu głównego, zmiana wartości suwaka i powrót do poprzedniego ekranu przy włączonej narracji. Jeżeli gracz zgubi miejsce, bo odczyt pomija nazwę nowego ekranu, sama obecność syntezy mowy nie rozwiązuje problemu.
Przed zakupem warto osobno sprawdzić czynności wykonywane już podczas gry. Możliwość uruchomienia misji z udźwiękowionego menu nie mówi, czy później da się znaleźć cel za pomocą dźwięku, odczytać wskazówki na mapie albo rozwiązać zagadkę bez wzroku. Tu więcej wnosi pokaz rozgrywki lub relacja osoby niewidomej z tej samej wersji gry.
Ktoś dzwoni do studia. Prowadzący chce usłyszeć rozmówcę i zamienić z nim kilka słów, zanim usłyszą go słuchacze. W TyfloPrzeglądzie z 3 listopada Michał Dziwisz pokazał, jak robi to bez patrzenia na ekran. Fizyczny przycisk na kontrolerze Behringer X-TOUCH przełącza kilka ustawień miksera Midas MR18, a krótkie dźwięki pomagają rozpoznać, co się zmieniło. Na tym przykładzie widać, jak wiele w pracy na żywo zależy od tego, czy sprzęt przekazuje swój stan w dostępny sposób.
Co w tym zestawie robi mikser, a co kontroler
Mikser przyjmuje dźwięk z kilku źródeł, na przykład z mikrofonu, komputera i połączenia telefonicznego. Dla każdego źródła można ustawić głośność i zdecydować, dokąd ma trafić. Słuchacze audycji mogą w danej chwili słyszeć muzykę, podczas gdy prowadzący ma w słuchawkach rozmówcę. Właśnie ten wybór drogi dla dźwięku realizatorzy nazywają routingiem. Odsłuch to z kolei to, co słyszy osoba obsługująca mikser.
Midas MR18 to cyfrowy mikser w obudowie z gniazdami, bez szeregu fizycznych suwaków jak w klasycznej konsolecie. Ma 18 wejść, w tym 16 z przedwzmacniaczami mikrofonowymi, oraz sześć szyn pomocniczych obok głównego miksu stereo. Szyna pomocnicza pozwala przygotować osobny miks, na przykład do słuchawek. Wielokanałowy interfejs USB przesyła dźwięk między mikserem a komputerem w obie strony. Midas udostępnia aplikacje do zdalnego sterowania urządzeniem. Sam fakt, że można nimi zmienić parametr, nie mówi jeszcze, czy da się go wygodnie odczytać czytnikiem ekranu. Midas – dokumentacja MR18.
Kontroler Behringer X-TOUCH ma przyciski, pokrętła, osiem suwaków kanałowych i osobny suwak główny. Kontroler przekazuje polecenia, a dźwięk przetwarza mikser. Po przełączeniu na inną grupę kanałów silniki mogą przestawić suwaki tak, by ich położenie odpowiadało ustawieniom wybranych kanałów. Położenie można wyczuć dłonią, lecz nazwy kanałów i część informacji o stanie urządzenie pokazuje na wyświetlaczach i diodach. Właśnie tę informację trzeba udostępnić inną drogą, jeśli ma służyć podczas pracy bez wzroku. Behringer – dokumentacja X-TOUCH.
Rozmówca w słuchawkach, potem na antenie
W pokazanym przykładzie odebranie telefonu wymaga wykonania kilku czynności niemal jednocześnie. Mikrofon prowadzącego ma przestać trafiać do głównego miksu i do połączenia w Zoomie, a odsłuch ma przełączyć się na kanał telefoniczny. Wtedy prowadzący może ustalić, kto dzwoni i o czym chce rozmawiać. Ponowne użycie tego samego przycisku przełącza zestaw do dalszej pracy na antenie. Prowadzący może wprowadzić głos rozmówcy, podnosząc odpowiedni suwak. To przykład konfiguracji konkretnego studia, w którym telefon i Zoom są osobnymi źródłami dźwięku.
W audycji słychać oddzielne sygnały przypisane do zdarzeń, między innymi do włączenia mikrofonu, wyłączenia głośników oraz zmiany działania programu emisyjnego. Jeden przycisk może wywołać kilka zmian, dlatego można usłyszeć więcej niż jeden sygnał. Prowadzący wspomina też o trybie z mową. W pracy na żywo woli krótkie dźwięki, bo nie musi słuchać całej wypowiedzi syntezatora w trakcie audycji. Żeby taki system działał w praktyce, realizator musi rozróżniać dźwięki obu stanów, choćby włączenia i wyłączenia mikrofonu, również wtedy, gdy kilka sygnałów pojawia się blisko siebie.
Mostek łączy kontroler z konfiguracją miksera i przypisuje przyciskom czynności przydatne w tym studiu. Michał Dziwisz przedstawia go jako prototyp dopasowany do pracy w swoim studiu. Pokaz daje konkretny przykład użycia, ale przy innym układzie wejść i wyjść trzeba osobno ustalić, co dany przycisk ma przełączać. Nagranie pozwala usłyszeć różnice między sygnałami, a transkrypcja pomaga odnaleźć opis poszczególnych przełączeń. TyfloPrzegląd 354 – nagranie demonstracji i transkrypcja odcinka 354.
Klawiatura przy konfiguracji, przyciski przy realizacji
Do ustawienia poziomów, wyciszeń czy połączeń między kanałami i wyjściami przydaje się dostępny interfejs komputerowy. W audycji pada przykład AZ Accessible OSC. OSC, czyli Open Sound Control, to sposób przesyłania poleceń i wartości między urządzeniem a programem. Aplikacja AZ Accessible OSC na Windows udostępnia ustawienia w postaci drzewa i kontrolek obsługiwanych klawiaturą. Autor podaje, że Tab przenosi do kontrolek bieżącej strony, a Ctrl+1 wraca do drzewa. Zakres obsługi zależy od pliku konfiguracji dla danego sprzętu. Autor wymienia m.in. pakiet Air Access 18 dla Behringera X18 i XR18. Zastosowanie z MR18 pochodzi z relacji prowadzących audycję. AZSlow – dokumentacja AZ Accessible OSC.
WingAccess jest przeznaczony do innej rodziny mikserów, Behringer WING, WING Compact i WING Rack. Według twórców z klawiatury można zmieniać poziomy, wyciszać kanały, ustawiać korekcję, wybierać drogi sygnału i obsługiwać m.in. nagrywanie USB. Stan ma synchronizować się w obie strony, więc zmiana na konsolecie może pojawić się także w aplikacji. Producent wymienia współpracę z NVDA, JAWS i Narratorem oraz obsługę kontrolera X-TOUCH w zestawie z WING. Opis funkcji jest dostępny po angielsku. Dostępność polskiego interfejsu programu pozostaje niepotwierdzona. ReaperAccessible – opis WingAccess oraz TyfloPrzegląd 353 – omówienie WingAccess.
Przy ocenie podobnego zestawu warto przejść przez jedną pełną czynność, od ustawienia toru po sprawdzenie efektu. Na próbie można wysłać mikrofon do słuchawek, przełączyć rozmówcę między odsłuchem a głównym miksem i sprawdzić, czy po każdej zmianie da się ustalić stan obu torów bez odczytywania diod. Przy konfiguracji przydaje się komunikat z nazwą i wartością ustawienia. W trakcie rozmowy ten sam stan może szybciej przekazać krótki, rozpoznawalny dźwięk.
Jak sprawdzić zestaw przed pierwszą audycją
Dobry test zaczyna się od ustalenia, co ma usłyszeć każda osoba. Prowadzący powinien mieć w słuchawkach rozmówcę, rozmówca powinien słyszeć prowadzącego, a próbny odbiorca programu powinien w tym czasie słyszeć tylko to, co ma iść na antenę. Na próbę wystarczą dwa różne źródła, na przykład mikrofon i nagranie odtwarzane z komputera. Oddzielny odsłuch wyjścia programu pozwala sprawdzić, czy sygnał dociera tam, gdzie powinien. Jest to szczególnie ważne przy automatyzacji, która jednym przyciskiem zmienia kilka ustawień.
Warto też sprawdzić, jak można odczytać stan urządzenia po przerwie, gdy sygnał zmiany już ucichł. Wygodna obsługa to również możliwość ustalenia, który kanał jest przypisany do suwaka i czy mikrofon jest wyciszony, zanim cokolwiek zostanie przełączone. Jeśli w studiu pracuje więcej osób, podobny test można wykonać po zmianie ustawienia z drugiego urządzenia. Pokazuje to, czy dostępna informacja opisuje bieżący stan miksera również wtedy, gdy zmiany dokonał ktoś inny.